Jeńcy przebywający w Stalagu XX B przydzielani byli do pracy w różnych komandach roboczych. Liczba wszystkich komand, przez cały okres funkcjonowania obozu, wynosiła przynajmniej około tysiąca. Same komanda różniły się między sobą wielkością i ilością jeńców, którzy wykonywali w nich pracę. Były komanda małe, gdzie jednocześnie przebywało od kilku do kilkunastu jeńców. Były też takie jak komando na terenie Stoczni Schichaua w Elbing (Elblągu), w którym pracowało aż 399 jeńców, a w grudniu 1942 r. także komando robocze w stoczni w Gdyni, liczące ich aż 525.
Liczebność i lokalizacja komand determinowały także warunki zakwaterowania jeńców. Grupy do kilkunastu osób najczęściej pracowały w prywatnych folwarkach i w mniejszych przedsiębiorstwach i często były zakwaterowane w pomieszczeniach gospodarczych np. na poddaszach stajen czy magazynów. Większe, liczące już kilkudziesięciu jeńców lub więcej, potrzebowały zwykle osobnych, wydzielonych budynków – nowych baraków lub adaptowanych na ten cel starych budynków.
W samym Marienburgu w połowie 1944 r. funkcjonowało przynajmniej siedem komand roboczych, w których pracowało łącznie 210 jeńców na rzecz różnych podmiotów. Były to komanda oznaczone numerami:
- 287 – Urząd Zaopatrzeniowy Wojsk Lądowych – 26 jeńców,
- 288 – Magistrat Marienburg i komando z numerem 533 -filia Zarządu Wojsk Lądowych – w obu łacznie 70 jeńców,
- 356 – zakład stolarski oraz przedsiębiorstwo transportowe – 16 jeńców,
- 420 – mleczarnia – 59 jeńców,
- 506 – dwa ogrodnictwa i zakład stolarski – 16 jeńców,
- 565 – smołownia – 23 jeńców.
Należy też wspomnieć, że jeńcy podlegający pod Stalag XX B Marienburg byli kierowani do naprawy szkód wyrządzonych przez alianckie lotnictwo bombowe, naprawy linii kolejowych czy budowy schronów przeciwlotniczych (głównie w Gdańsku). Jednak zdecydowana większość, jeńców Stalagu XX B Marienburg, szacunkowo 2/3, była zatrudniona w rolnictwie.
Komando robocze w Miłoradzu
Na jeńcach przebywających w stalagach spoczywał obowiązek pracy, a około 60% z nich
zatrudniona była w rolnictwie. W obozie głównym na dzisiejszym Wielbarku przebywało na stałe
maksymalnie do 3000 żołnierzy. Pozostali byli rozlokowani w komandach roboczych. Jedno z nich
znajdowało się w Mielenz (Miłoradzu) i przeznaczone było dla kilkunastu jeńców brytyjskich. Zajmowali oni budynek gospodarczy przy dzisiejszej ulicy Polnej 2. W pozostałej części domu, który od komanda dzieliła ściana, mieszkała kilkuosobowa rodzina niemiecka, natomiast pilnującemu jeńców wachmanowi przydzielono największy pokój.
Codziennie rano (oprócz niedziel) wszyscy jeńcy wychodzili do pracy. Clif i Artur pracowali w
piekarni u pana Neumana. Pozostali u miejscowych rolników. Każdy gospodarz lub przedsiębiorca mógł złożyć do głównego obozu w Marienburgu zapotrzebowanie na pracownika. Jeśli nie był z niego zadowolony, miał prawo go wymienić. Jeńcy za swoją pracę otrzymywali wynagrodzenie zgodnie z zapisami Konwencji Genewskiej, których Niemcy starali się przestrzegać.
Komando robocze, w którym głównie wieczorami, nocą i w niedzielę przebywali jeńcy, było
bardzo ładnie utrzymane. Znajdowały się w nim żelazne, wojskowe łóżka, piec podłączony do głównego wyjścia kominowego w domu, stół i luksusy z paczek czerwonokrzyskich. Miejscowa ludność nie mogła rozmawiać, ani utrzymywać jakichkolwiek kontaktów z jeńcami. W rzeczywistości bywało różnie.
Zatrudniani u gospodarzy jeńcy otrzymywali wyżywienie od swoich gospodarzy, a zakaz spożywania
wspólnych posiłków był często łamany i nierzadko można było zobaczyć dyskutujących przy jednym
stole Niemców i Brytyjczyków. Dziś można odwiedzić gospodarstwo, w którym kiedyś mieszkali brytyjscy jeńcy wojenni. Katarzyna i Jan Burchardt prowadzą w tym miejscu stowarzyszenie Dawna Wozownia na Żuławach oraz Izbę Pamięci poświęconą historii wsi. Ojciec Jana znał przebywających w komandzie żołnierzy, a swoje wspomnienia przekazał synowi. Przed wejściem do gospodarstwa znajduje się tablica upamiętniająca jeńców pracujących w Mielenz oraz tych, którzy w styczniu 1945 udali się w trwających 3,5 miesiąca Marsz Śmierci.
materiały zamieszczone na stronie na licencji CC BY-SA 3.0